1988 թ. հուլիսի 12-ին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի մարզային խորհրդը հայտարարեց Ադրբեջանի ԽՍՀ կազմից դուրս գալու և Հայկական ԽՍՀ-ին միանալու մասին։
Մի քանի օր անց Հայաստանի գերագույն խորհուրդը աջակցեց այս որոշմանը, մինչդեռ Ադրբեջանը մերժեց այն։ Հուլիսի 18-ին ԽՍՀՄ գերագույն խորհուրդը հայտարարեց, որ որևէ հանրապետություն իրավասու չէ նման փոփոխություններ անել՝ երկու որոշումներն էլ հայտարարելով ոչ իրավաչափ։ Սակայն արցախցի հայերի համար հուլիսի 12-ը մնում է ինքնորոշման խորհրդանիշ։
Այս որոշումը հաջորդում էր 1988 թ. փետրվարի 20-ին ներկայացված պաշտոնական դիմումին, որով ԼՂԻՄ-ը խնդրում էր փոխանցվել Ադրբեջանի կազմից՝ Հայաստանի կազմ։ Պահանջն ինքը նոր չէր՝ այն տարիների աշխատանքի արդյունք էր։ 1970-80-ականներին հայկական ղեկավարությունը բազմիցս բարձրացրել էր այս հարցը, սակայն Մոսկվան հետևողականորեն մերժել էր։
Խաղաղ պահանջներին ի պատասխան՝ Ադրբեջանը արձագանքեց արյունահեղությամբ։ 1988 թ. փետրվարի 27–29-ը Սումգայիթում կազմակերպված ջարդերի ընթացքում հայերին սպանեցին, բռնաբարեցին և կենդանի այրեցին՝ օրինական պահանջին ուղղված դաժան ուղերձով։
Այսօր՝ 2025 թ. հուլիսի 12-ին, ժամը 18:00-ին, Երևանի Ազատության հրապարակում կհավաքվեն արցախցիները և արցախահայության ճակատագրին անտարբեր չմնացող մարդիկ՝ արդարություն և վերադարձ պահանջելու համար։ Արցախում օկուպացիայից և էթնիկ զտումներից երկու տարի անց նրանք շարունակում են իրենց պայքարը՝ հանուն գոյատևման, ինքնության և ազատության՝ մերժելով ոչնչացումը։
