Հունիսի 7-ին Հայաստանի Ազգային ժողովը հայտարարեց, որ հաջորդ համապետական ընտրությունները կանցկացվեն 2026 թվականի հունիսին։ Ըստ ամենայնի, թե ներկայիս կառավարությունը, թե ընդդիմությունը դա ընկալեցին որպես գործելու կոչ։
Նույն օրը Ազգային ժողովի «Պատիվ ունեմ» խմբակցությունը սկսեց վարչապետին պաշտոնանկ անելու գործընթաց։ Այս պահի դրությամբ նախաձեռնությունը ստացել է անհրաժեշտ 36 ստորագրություններից 6-ը։ Եթե Նիկոլ Փաշինյանը պաշտոնանկ արվի, ապա արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունները կանցկացվեն 40-րդ օրը։
Մյուս կողմից՝ Հայաստանի կառավարությունը սկսել է ընդդիմադիր գործիչների համակարգային հետապնդում, մեղադրելով հայտնի գործարարների և հոգևորականների պետական հեղաշրջման փորձի մեջ։
Դեպքերի կիզակետում է գտնվում Հայ Առաքելական Եկեղեցին (ՀԱԵ), որը կտրուկ ընդդիմացել է Փաշինյանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը՝ վարչապետի վերջին սոցիալական մեդիայում կատարած հրապարակումից հետո։
Էսկալացիան սկսվել է մայիսի 30-ին, երբ Փաշինյանը սոցիալական ցանցերում եկեղեցիները անվանել է «չուլան», նսեմացնելով դրանց պատմական, մշակութային և հոգևոր արժեքը։
Նա նաև կրկնել է վաղուց տարածված լուրերը՝ կապված Նորին Սրբություն Գարեգին Բ Կաթողիկոսի հետ՝ պնդելով, թե վերջինս խախտել է կուսակցության ուխտը և երեխա է ունեցել։ Եթե այդ լուրերը ճիշտ լինեն, ապա դա կարող է հիմք հանդիսանալ նրան պաշտոնազրկելու համար։ Փաշինյանը նույնիսկ առաջարկել է, որ Կաթողիկոսի պաշտոնը ընտրվի ժողովրդավարական ճանապարհով՝ եկեղեցին մտցնելով պետական կառավարման դաշտ։
Այդ քայլը հարուցել է բանավեճ՝ կապված եկեղեցու դերի և լիազորությունների հետ։ Դարեր շարունակ որպես անկախ ու պաշտպան ուժ հանդես եկած եկեղեցին հիմա կանգնած է անկախության կորստի սպառնալիքի առաջ։ Այս քայլերը կարող են բացել դուռ պետական ճնշման ու վերահսկողության համար՝ զրկելով հայ ժողովրդին կարևոր պաշտպանությունից։
Ավելին՝ նման փոփոխությունները պահանջում են Սահմանադրության փոփոխություն։ Շատերը վախենում են, որ դա կարող է ճանապարհ հարթել՝ ի կատար ածելու Թուրքիայի և Ադրբեջանի պահանջները՝ Սահմանադրությունից հեռացնել Արցախին վերաբերող դրույթները։
Փաշինյանի հայտարարություններին հետևեցին բուռն քննադատություններ և հայտարարություններ, որոնք ավարտվեցին Հայաստանի ամենահարուստ մարդկանցից մեկի՝ Սամվել Կարապետյանի (Տաշիր խմբի) կալանքով։ Նա ռուսաստանահայ գործարար է, ում կարողությունը Forbes-ի տվյալներով հասնում է մոտ $4 միլիարդի։
Հունիսի 18-ին Կարապետյանը կալանավորվեց երկամսյա նախաքննական կալանքով։ Կարճ ժամանակ անց կառավարությունը հայտարարեց, որ պատրաստվում է ազգայնացնել «Հայաստանի էլեկտրական ցանցերը»՝ Տաշիր խմբի մաս կազմող ընկերություններից մեկը։ Միաժամանակ Հայաստանի Սննդի անվտանգության մարմինը ստուգումներ սկսեց «Տաշիր պիցցա»-ին պատկանող 30 օբյեկտում, որոնցից 6-ը, ինչպես նաև Տաշիր կաթնամթերքի գործարանը, դադարեցրին իրենց աշխատանքը։
Հունիսի 20-ին, երբ ադրբեջանական ուժերը կրակում էին Սյունիքի մարզի Ներքին Հանդ գյուղի բնակելի տների ուղղությամբ՝ Փաշինյանը մեկնում է Ստամբուլ՝ երկար սպասված հանդիպմանը Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանի հետ։
Հանդիպման օրակարգում էին դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնումն ու Թուրքիայի հետ սահմանը բացելու հարցը, որն ամուր փակ է 1993 թվականից ի վեր։
Հանդիպումից երկու օր անց՝ հունիսի 22-ին, Իսլամական համագործակցության կազմակերպությունը հավաքվեց Թուրքիայում և հորդորեց Հայաստանին՝ քայլեր ձեռնարկել հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ։ Ստամբուլի հայտարարության մեջ կազմակերպությունը կոչ արեց «Հայաստանին վերացնել խաղաղության համաձայնագրին խանգարող մնացյալ իրավական և քաղաքական խոչընդոտները»։
Իրանական ԱԳՆ-ն հետագայում նշեց, որ հավաքական փաստաթղթերում նշված հարցերը կարող են չարտացոլել անդամ պետությունների անհատական դիրքորոշումները։
Այդ նույն օրը Սամվել Կարապետյանի որդին ևս կալանավորվեց։ Երեք օր անց՝ հունիսի 25-ին, սկսվեց ձերբակալությունների, խուզարկությունների և կալանավորումների նոր ալիք։
Ձերբակալվեցին․ «Տավուշը հայրենիքի համար» շարժման առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Բագրատ եպիսկոպոս Գալստանյանը, նրա օգնական Մովսես Շարբաթյանը, ԱՀ ԱԺ պատգամավոր Դավիթ Գալստյանը, «Որդիների կանչ» շարժման ներկայացուցիչ Արա Ռոստոմյանը, ՀՅԴ ԳՄ անդամ Իգոր Սարգսյանը, գործարար Տիգրան Գալստյանը, գնդապետ Միհրան Մախսուդյանը և եկեղեցասեր բլոգեր Արմեն Ալեքսանյանը։
Խուզարկվեցին նախկին պատգամավոր Վահե Հակոբյանի և ԱՀ ԱԺ նախագահ Աշոտ Դանիելյանի տները։
Հունիսի 27-ին իրավիճակը սրվեց, երբ ԱԱԾ-ն մուտք գործեց Սուրբ Էջմիածին՝ Հայ եկեղեցու հոգևոր կենտրոն։ Գերաշնորհ Տեր Միքայել Աջապահյանը հանձնվեց իշխանություններին։
Կառավարությունն իր գործողությունները արդարացնում է դեռևս չհաստատված տեղեկություններով, ըստ որոնց՝ իբր եղել է փորձ պետական շենքեր գրավելու, նախարարներ փոխելու և ժողովրդավարական ճանապարհով ընտրված իշխանությունը տապալելու։
Չնայած այդ պնդումները դեռ չեն ապացուցվել, որոշ քաղաքական վերլուծաբաններ մատնանշում են Վրաստանում Բիձինա Իվանիշվիլիի վերջերս անցկացված հաղթանակը, որը շատերը դիտարկում են որպես Ռուսաստանից կառավարվող հեղաշրջում։
Թեև ակնհայտ է, որ Փաշինյանի տապալումը կարող է բխել Ռուսաստանի շահերից, այդպիսի մեղադրանքները ենթադրում են Ռուսաստանի և ՀՅԴ-ի համագործակցություն, ինչը շատերի համար դժվար է ընդունել։
Անկախ շարժառիթներից՝ Փաշինյանի կառավարությունը գործողությունների է անցել ընդդիմադիրների դեմ՝ բավական կոշտ ձեռքով։ Եկեղեցականներից մինչև գործարարներ՝ արժե նշել, որ կառավարությունը ոչ մի կոնկրետ քայլ չի ձեռնարկել Ադրբեջանի կողմից ապօրինաբար կալանավորված հանրաճանաչ գործարար Ռուբեն Վարդանյանի ազատ արձակման համար։ Ընդդիմադիրների նկատմամբ ոչ միայն դավաճանության մեղադրանքներ են հնչում, այլ նաև խուզարկություններ, բիզնեսների կասեցումներ։
Հակակառավարական ուղերձներն ու ցուցանակներն են հանվում՝ մասնավորապես հանվել են Հյուսիսային պողոտայի էկրանները, իսկ հունիսի 30-ին Տաշիր առևտրի կենտրոնի ճակատից հանվել են Կարապետյանին աջակցող պաստառները։
Հաշվի առնելով, որ կոնկրետ ապացույցներ չեն ներկայացվել, հարց է առաջանում՝ ի՞նչ է համարվում հեղաշրջման փորձ։ Որտե՞ղ է անցումը քննադատության և դավաճանության միջև։ Ի՞նչ է նշանակում նման բացահայտ հարձակում եկեղեցու վրա։ Ընտրություններին մնացել է ընդամենը տասներկու ամիս, և արդեն կարելի է կանխատեսել՝ այս բաժանված ազգի համար անկայունությունն անխուսափելի է։
