Հայաստանի Հակակոռուպցիոն կոմիտեի ղեկավարը առաջարկել է արգելել HelpCourt-ը՝ անկախ հարթակը, որտեղ լիցենզավորված փաստաբանները գնահատում են դատավորներին։ Ըստ առաջարկի՝ այս հարթակը սպառնում է դատական իշխանության անկախությանը։
Դա այդպես չէ։
Ընդհակառակը՝ HelpCourt-ի արգելումը կթուլացնի դատական համակարգի մի քանի իսկապես անկախ մեխանիզմներից մեկը, որն ապահովում է թափանցիկություն և մասնագիտական պատասխանատվություն։
Նրանց համար, ովքեր ծանոթ չեն հարթակին, HelpCourt-ը հայկական իրավաբանական համայնքի անդամների նախաձեռնությամբ ստեղծված անկախ նախագիծ է։ Այստեղ միայն լիցենզավորված փաստաբաններն են կարող գնահատել դատավորներին՝ հիմնվելով իրենց դատարանային փորձի վրա։ Փաստաբանները գնահատում են դատավորների մասնագիտականությունը, իրավասությունը, անաչառությունը, արդյունավետությունը և դատական նիստերի վարումը, ինչպես նաև գրավոր կարծիք հայտնում իրենց անձամբ վարած գործերի հիման վրա։
HelpCourt-ը չունի կարգապահական լիազորություններ։ Այն չի կարող չեղարկել դատական որոշումներ, պատժամիջոցներ կիրառել դատավորների նկատմամբ կամ փոխարինել Բարձրագույն դատական խորհուրդը։ Նրա նպատակն շատ ավելի պարզ է՝ տրամադրել կառուցվածքային, մասնագիտական արձագանք այն մարդկանցից, ովքեր ամեն օր շփվում են դատավորների հետ, և խրախուսել դատական համակարգում ավելի բարձր ստանդարտներ։
Այս տարբերակումը կարևոր է, քանի որ դատական անկախությունն ու դատական պատասխանատվությունը մրցակից սկզբունքներ չեն։
Դատական անկախությունը պաշտպանում է դատավորներին քաղաքական ճնշումից և արտաքին միջամտությունից գործեր քննելիս։ Այն չի նշանակում, որ նրանք անհասանելի են քննադատության կամ մասնագիտական գնահատման համար։ Ամեն առողջ ժողովրդավարությունում դատավորներից սպասվում է լինել և՛ անկախ, և՛ պատասխանատու։ Մեկ սկզբունքը ամրապնդում է մյուսը։
Փաստաբանները յուրահատուկ դիրքում են գտնվում նման գնահատում տալու համար։ Նրանք ամեն օր հայտնվում են դատավորների առաջ, տեսնում են, թե ինչպես են նրանք վարում նիստերը, կիրառում օրենքը, կառավարում դատարանը և վերաբերվում գործերի կողմերին։ Նրանց մասնագիտական փորձի հավաքականությունը տալիս է արժեքավոր պատկերացում, որը հաճախ անհասանելի է պաշտոնական վիճակագրության կամ պաշտոնական կարգապահական գործընթացների համար։
Ինչպես ցանկացած գնահատման համակարգ, HelpCourt-ը կատարյալ չէ։ Նրա մեթոդաբանությունը կարող է բարելավվել։ Պաշտպանական մեխանիզմները կարող են ամրապնդվել։ Վարկանիշները մանիպուլացնելու փորձերը պետք է հայտնաբերվեն և կանխվեն։
Դա արդեն տեղի է ունեցել։
Արմեն Գրիգորյանի մահից հետո, ում նախկին դատավոր Արուսյակ Ալեքսանյանը կալանավորման էր ուղարկել, Ալեքսանյանի վարկանիշը HelpCourt-ում կտրուկ աճել էր՝ հանգամանքներով, որոնք լուրջ մտահոգություններ էին առաջացնում։ Այդ ժամանակ ես հրապարակայնորեն քննադատել էի այդ արհեստականորեն ուռճացված վարկանիշը։
Այդ դեպքը չէր HelpCourt-ը վերացնելու փաստարկ։ Այն բարելավելու փաստարկ էր։
Ամեն գնահատման համակարգ ինչ-որ չափով կարող է մանիպուլացվել։ Համալսարաններում ուսանողները գնահատում են դասախոսներին։ Հիվանդները՝ բժիշկներին։ Սպառողները՝ բիզնեսները։ Ոչ մեկը կատարյալ չէ, բայց ոչ մի լուրջ հաստատություն չի եզրակացնում, որ դրանք պետք է վերացվեն, քանի որ ինչ-որ մեկը փորձել է ազդել արդյունքների վրա։ Պատասխանը ավելի լավ պաշտպանական մեխանիզմներն են, ոչ թե պատասխանատվության նվազեցումը։
Նույն սկզբունքն է գործում այստեղ։
HelpCourt-ը Հայաստանի իրավաբանական համայնքին հնարավորություն է տալիս մասնագիտական արձագանք տալ դատական իշխանության վերաբերյալ։ Շատ բարեխիղճ դատավորներ ողջունում են կառուցողական քննադատությունը, քանի որ այն օգնում է բարձրացնել արդարադատության որակը։ Ի վերջո, դա օգուտ է բերում բոլորին, ովքեր կախված են դատական համակարգից։
Կառավարությունները պետք է սահմանափակեն քաղաքացիական նախաձեռնությունները միայն այն դեպքում, երբ կա հստակ ապացույց, որ դրանք էական վնաս են հասցնում հասարակությանը։ HelpCourt-ը հակառակն է անում։ Այն խրախուսում է թափանցիկությունը, մասնագիտականությունը և ամրապնդում հանրության վստահությունը դատական իշխանության նկատմամբ։
HelpCourt-ը արգելելու առաջարկը, հետևաբար, չի կարող դիտարկվել առանձին։ Այն արտացոլում է Փաշինյանի իշխանության տակ առկա ավելի լայն միտումը՝ անկախ վերահսկողությունը դիտարկել որպես սպառնալիք, այլ ոչ թե հանրային բարիք։ Պետական վերահսկողությունից դուրս գործող ինստիտուտները գնալով ավելի հաճախ են ճնշման ենթարկվում, երբ նրանք անհարմար քննադատություն են ներկայացնում իշխանությունների համար։
HelpCourt-ը բարելավելը լեգիտիմ քննարկում է։ Այն արգելելը՝ ոչ։
