Երևանում երթևեկության ծանրաբեռնվածությունը հասել է ռեկորդային մակարդակի, սակայն մայրաքաղաքի իշխանությունները, խնդրի արդյունավետ լուծումներ ներկայացնելու փոխարեն, քննարկում են մասնավոր ավտոմեքենաների տեղաշարժը սահմանափակելու նոր տարբերակներ։ Դրանց թվում են պետհամարանիշների զույգ և կենտ թվերով երթևեկության կարգավորումը, վարորդների համար լրացուցիչ վճարների սահմանումը և ավտոմեքենաների արտանետումների նկատմամբ ավելի խիստ պահանջների կիրառումը։
Նոյեմբերի 17-ին Երևանի քաղաքապետ Տիգրան Ավինյանի ներկայացրած առաջարկները հնչում են այն պայմաններում, երբ քաղաքապետարանի հասցեին աճում է քննադատությունը՝ երթևեկության վատթարացող իրավիճակի, հանրային տրանսպորտի թանկացման և երթևեկության կառավարման համար հատկացված զգալի միջոցների անարդյունավետության պատճառով։
Քննարկվող տարբերակներից մեկով առաջարկվում է որոշակի օրերին երթևեկելու թույլտվությունը պայմանավորել ավտոմեքենայի պետհամարանիշի վերջին թվի զույգ կամ կենտ լինելով։ Դիտարկվում են նաև վարորդների համար լրացուցիչ վճարներ սահմանելու և մայրաքաղաքի տարբեր վարչական շրջաններում Euro 3, Euro 4, հնարավոր է նաև Euro 5 բնապահպանական չափանիշներ կիրառելու տարբերակները։
Թեև վերջնական որոշումներ դեռ չեն ընդունվել, այս նախաձեռնություններն արդեն հարցեր են առաջացնում քաղաքապետարանի առաջնահերթությունների վերաբերյալ։ Արդյո՞ք տարիներ շարունակ կուտակված քաղաքաշինական և կառավարման խնդիրների հետևանքները կրկին պետք է կրեն երևանցիները։
Ինչպես 301-ը հայտնել էր նոյեմբերի 10-ին, Երևանում երեք օր անընդմեջ խցանումների մակարդակը հասել էր առավելագույն՝ 10 բալի։
«Յանդեքս Արմենիայի» ղեկավար Արամ Մխիթարյանի վերլուծած Yandex Maps-ի տվյալները ցույց են տալիս, որ մայրաքաղաքում երթևեկության իրավիճակը մեկ տարվա ընթացքում զգալիորեն վատթարացել է։ Եթե 2025 թվականի հոկտեմբերին աշխատանքային օրերի 61%-ին խցանումների մակարդակը հասել էր 9 և ավելի բալի, ապա 2026 թվականի հոկտեմբերին այդ ցուցանիշն արդեն կազմել է 82%։ Այսինքն՝ մեկ տարվա ընթացքում աճել է 21 տոկոսային կետով։
Այս ամենը տեղի է ունենում այն բանից հետո, երբ 2025 թվականի փետրվարին հանրային տրանսպորտի սովորական ուղեվարձը բարձրացվեց 50%-ով՝ 100 դրամից դառնալով 150 դրամ։
Միաժամանակ քաղաքապետարանը ստեղծել է Երթևեկության կառավարման կենտրոն՝ 74 հաստիքով և տարեկան շուրջ 495,5 միլիոն դրամ (1,38 միլիոն դոլար) աշխատավարձային ֆոնդով։ Կենտրոնի տնօրենի ամսական աշխատավարձը սահմանվել է 1,8 միլիոն դրամ (5 028 դոլար)։
Կենտրոնի գործառույթների թվում են երթևեկության հոսքերի վերահսկումը, խցանումների վերլուծությունը, հանրային տրանսպորտի աշխատանքի համակարգումը և ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրումը։
Սակայն խցանումների շարունակական աճը կասկածի տակ է դնում այդ ծախսերի արդյունավետությունը։ Հարյուրավոր միլիոնավոր դրամների հատկացումներից հետո մայրաքաղաքում երթևեկության շոշափելի բարելավում չի արձանագրվել։
Ավինյանը ստեղծված իրավիճակը հիմնականում բացատրում է մասնավոր ավտոմեքենաների թվի աճով և վարորդների ոչ պատշաճ վարքագծով։ Նրա խոսքով՝ անհրաժեշտ է առաջնահերթություն տալ հանրային տրանսպորտին, առանձնացնել ավտոբուսային գոտիներ և աստիճանաբար նվազեցնել Երևանի փողոցներում ավտոմեքենաների քանակը։
Սակայն երթևեկության կառավարման արդյունավետության բարձրացում ապահովելու փոխարեն քաղաքային իշխանություններն այժմ քննարկում են այնպիսի միջոցներ, որոնք կարող են սահմանափակել քաղաքացիների տեղաշարժի հնարավորությունները և լրացուցիչ ֆինանսական բեռ դառնալ վարորդների համար։
Խնդիրը, սակայն, միայն խցանումներով չի սահմանափակվում։
Ինչպես ներկայացվել էր 301-ի նոյեմբերի 13-ի՝ «Երևանի քաղաքային քաոսը՝ որպես սոցիալական վերահսկողության գործիք» վերլուծության մեջ, մայրաքաղաքի առօրյայի անբաժան մասն են դարձել անվերջանալի ճանապարհաշինական աշխատանքները, ենթակառուցվածքային ծրագրերի վատ համակարգումը, հանրային տրանսպորտի անկանոն աշխատանքը և քաղաքացիների առօրյան խաթարող մշտական խոչընդոտները։
Վերլուծության մեջ հիշատակվում էր նաև 2024 թվականի հետաքննությունը, որի համաձայն՝ վերանորոգված շուրջ 280 փողոցներից 54-ի համար կնքվել էր առնվազն երկու առանձին պայմանագիր։ Միևնույն ժամանակ, նորոգված ճանապարհներին շարունակում էին ի հայտ գալ թերություններ։
301-ի վերլուծությունն անդրադարձել էր նաև քաղաքային համակարգերի երկարատև անարդյունավետության սոցիալական հետևանքներին։
Վերահսկողության առավել աննկատ մեխանիզմներից մեկը մարդկանց առօրյայի ապակազմակերպումն է։
Երբ քաղաքացիներն ամեն օր ստիպված են ժամեր կորցնել խցանումներում, հարմարվել չհամակարգված ճանապարհային աշխատանքներին և հաղթահարել տրանսպորտային ու ենթակառուցվածքային խնդիրները, նրանց ժամանակն ու էներգիան սպառվում են առօրյա դժվարությունները հաղթահարելու վրա։ Արդյունքում նվազում են իշխանություններից հաշվետվողականություն և համակարգային փոփոխություններ պահանջելու հնարավորությունները։
Արդյոք այս իրավիճակը գիտակցված քաղաքականության հետևանք է, թե տարիներ շարունակ շարունակվող կառավարման ձախողումների արդյունք, մնում է քննարկման հարց։ Սակայն քաղաքացիների կյանքի որակի վրա դրա ազդեցությունն արդեն դժվար է անտեսել։
Այս պայմաններում Ավինյանի նոր առաջարկները բարձրացնում են պատասխանատվության հիմնարար հարցը. ինչո՞ւ պետք է երևանցիները վճարեն ավելի շատ և ենթարկվեն նոր սահմանափակումների, եթե քաղաքապետարանի տարիների ծախսերը, տրանսպորտային բարեփոխումներն ու ենթակառուցվածքային ծրագրերը չեն կարողացել կանգնեցնել երթևեկության իրավիճակի վատթարացումը։
Երևանցիներն արդեն վճարում են թանկացած հանրային տրանսպորտի համար, ամեն օր ժամեր կորցնում խցանումներում և բախվում քաղաքային ենթակառուցվածքների աշխատանքի շարունակական խափանումներին։
Այժմ նրանց առաջարկվում են նոր վճարներ և սահմանափակումներ՝ առանց համոզիչ ապացույցների, որ դրանք կլուծեն մայրաքաղաքի երթևեկության ճգնաժամի խորքային պատճառները։