2014 թվականի նոյեմբերի 12-ին ադրբեջանական զինուժը խոցեց Արցախի պաշտպանության բանակի Մի-24 մարտական ուղղաթիռը, որն ուսումնավարժական թռիչք էր իրականացնում։ Հարձակման հետևանքով զոհվեցին անձնակազմի երեք անդամները։ Դեպքը 1994 թվականի հրադադարից հետո արցախա-ադրբեջանական շփման գծում տեղի ունեցած ամենալուրջ ռազմական սրացումներից մեկն էր։

Ժամը 13։45-ի սահմաններում ադրբեջանական զինուժը հրթիռ արձակեց ուղղաթիռի ուղղությամբ, որը մասնակցում էր Հայաստանի և Արցախի զինված ուժերի համատեղ «Միասնություն-2014» օպերատիվ-մարտավարական զորավարժություններին։ Հարվածից հետո ուղղաթիռը պայթեց և ընկավ հայկական դիրքերի մերձակայքում։

Զոհվեցին անձնակազմի երեք անդամները՝ մայոր Սերգեյ Սահակյանը, ավագ լեյտենանտ Սարգիս Նազարյանը և լեյտենանտ Ազատ Սահակյանը։

Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը պնդում էր, թե հայկական ուղղաթիռը փորձել է հարձակվել ադրբեջանական դիրքերի վրա։ Սակայն հաջորդ օրը հենց ադրբեջանական լրատվամիջոցների հրապարակած տեսանյութը հակասում էր այդ վարկածին։ Կադրերում երևում էր, թե ինչպես են հայկական երկու ուղղաթիռները թռչում շփման գծի երկայնքով՝ առանց կրակ բացելու կամ հարձակողական գործողություններ իրականացնելու, երբ դրանցից մեկը խոցվում է հրթիռով։

Ուղղաթիռը խոցելուց հետո ադրբեջանական զինուժը շարունակեց կրակահերթերի տակ պահել կործանման վայրը՝ թույլ չտալով հայկական կողմին մոտենալ բեկորներին և դուրս բերել զոհված զինծառայողների աճյունները։

Այս իրավիճակը շարունակվեց օրեր շարունակ՝ չնայած միջազգային միջնորդների՝ մարդասիրական նպատակներով տարածք մուտք գործելու հնարավորություն ապահովելու փորձերին։

Նոյեմբերի 19-ին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները՝ Ռուսաստանը, Ֆրանսիան և Միացյալ Նահանգները, լուրջ մտահոգություն հայտնեցին ուղղաթիռի կործանման վայր մուտք գործելու անհնարինության կապակցությամբ։ Նրանք Ադրբեջանին կոչ արեցին հնարավորություն տալ դուրս բերելու անձնակազմի անդամների աճյունները։ Կործանման վայրը գտնվում էր հակամարտող կողմերի դիրքերի միջև՝ խիստ ականապատ տարածքում։

ԵԱՀԿ-ում Հայաստանի պատվիրակությունը հետագայում հայտնեց, որ Ադրբեջանը մերժել էր նաև Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի և ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի ներգրավմամբ աճյունների դուրսբերման ու դեպքի վայրի զննության փորձերը։

Հայկական կողմը Ադրբեջանին մեղադրեց միջազգային մարդասիրական իրավունքի խախտման մեջ՝ հղում անելով Ժնևյան կոնվենցիաներով սահմանված՝ զոհվածների որոնման և աճյունների դուրսբերման պարտավորություններին։

Քանի որ դիվանագիտական և մարդասիրական ճանապարհով հնարավոր չէր ապահովել մուտքը կործանման վայր, Արցախի պաշտպանության բանակը ձեռնարկեց հատուկ գործողություն՝ զոհված զինծառայողների աճյունները վերադարձնելու նպատակով։

Նոյեմբերի 22-ին ՊԲ-ն հայտարարեց, որ հատուկ նշանակության ստորաբաժանումներին հաջողվել է դուրս բերել անձնակազմի անդամներից մեկի դին, մյուս երկուսի մասունքները, ինչպես նաև ուղղաթիռի կարևոր մասեր, այդ թվում՝ թռիչքային տվյալները գրանցող սարքերը՝ «սև արկղերը»։

Պաշտպանության բանակի հաղորդմամբ՝ գործողության ընթացքում սպանվել էր երկու ադրբեջանցի զինծառայող, իսկ հայկական կողմը կորուստներ չէր ունեցել։ Ավելի ուշ պարզաբանվեց, որ գործողությունն իրականացվել էր մինչև նոյեմբերի 21-ը, սակայն դրա հաջող ավարտի մասին պաշտոնապես հայտարարվել էր նոյեմբերի 22-ին։

Արցախի պաշտպանության բանակի հրամանատար Մովսես Հակոբյանը պարզաբանել էր, որ ադրբեջանական կողմը բազմիցս խոչընդոտել էր կործանման վայրին մոտենալու փորձերը և ինքն էլ փորձել էր դուրս բերել զոհվածների մարմինները։ Ստեղծված իրավիճակում հայկական կողմին այլ ելք չէր մնացել, քան հատուկ գործողություն իրականացնելը։

2014 թվականի նոյեմբերի 22-ին Արցախի նախագահ Բակո Սահակյանի հրամանագրով երեք զինծառայողները հետմահու պարգևատրվեցին «Արիության համար» մեդալով։

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գնահատմամբ՝ սա 1994 թվականի հրադադարից հետո նմանատիպ առաջին միջադեպն էր։ Այն ևս մեկ անգամ ցույց տվեց հրադադարի խոցելիությունը և այն վտանգները, որոնց առջև կանգնած էին հայ զինծառայողները արցախա-ադրբեջանական շփման գծում։

Տասներկու տարի անց այս դեպքը շարունակում է հիշեցնել Արցախի դեմ Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիայի, ինչպես նաև զոհված զինծառայողների աճյունները վերադարձնելու համար իրականացված հատուկ գործողության մասին։

Այսօր հարգանքի տուրք ենք մատուցում 2014 թվականի նոյեմբերի 12-ին ադրբեջանական հարձակման հետևանքով զոհված մայոր Սերգեյ Սահակյանի, ավագ լեյտենանտ Սարգիս Նազարյանի և լեյտենանտ Ազատ Սահակյանի հիշատակին։