Արցախից բռնի տեղահանված 100 երեխաներ՝ 6-ից 15 տարեկան, մեկշաբաթյա ամառային ճամբար են տարվել Հունգարիայի Զանկա քաղաք։ Ճամբարը կազմակերպվել է Հայաստանի աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության կողմից՝ Կոտայքի մարզպետարանի և «Caritas Armenia»-ի աջակցությամբ։ Երեխաներին ուղեկցել են նաև 38 մասնագետներ, որոնք պատասխանատու են եղել նրանց խնամքի ու անվտանգության համար։ Ծրագիրը ներկայացվել է որպես կրթության, հանգստի, սպորտի և հոգեբանական վերականգնման հնարավորություն։

2024-ին Հայաստանի իշխանությունները հայտարարեցին, որ մոտ 1000 արցախցի երեխաներ կմասնակցեն նմանատիպ ճամբարների՝ նախարար Նարեկ Մկրտչյանի և Հունգարիայի արտգործնախարար Պետեր Սիյարտոյի միջև կնքված վիճահարույց պայմանավորվածության հիման վրա։ Արդեն 2024 թ. օգոստոսին 120 երեխաներ ուղարկվել էին Հունգարիա այս ծրագրով, որը պաշտոնապես ներկայացվում էր որպես «հումանիտար օգնություն»։

Սակայն Հունգարիայի ներգրավվածությունը խորը մտահոգություն է առաջացնում։ Այս երկիրը մշտապես համախմբվել է Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ, պաշտպանել Բաքվին 2020 թ․ պատերազմի ժամանակ և նույն դիրքորոշումը պահպանում է նաև հետո։ Հունգարիայի պատմությունը ծանրորեն արատավորված է 2004 թ․ Բուդապեշտում հայ սպա Գուրգեն Մարգարյանի սպանությամբ։ Նրա մարդասպան Ռամիլ Սաֆարովը, որը կացնով սպանեց քնած Մարգարյանին, Հունգարիայի կողմից արտահանձնվեց Ադրբեջան, որտեղ անմիջապես ներում ստացավ և ընդունվեց որպես հերոս։

Մտավախություններ կան, որ ճամբարները կարող են ծառայել ոչ թե երեխաների աջակցությանը, այլ գաղափարական ճնշմանը։ Վտանգ կա, որ երեխաներին կփորձեն մղել դրական ընկալելու Թուրքիային և Ադրբեջանին, չնայած հենց այդ պետություններն են պատասխանատու նրանց տեղահանության համար։ Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանը քննադատել է Հունգարիայի ներգրավվածությունը՝ մատնանշելով նրա մասնակցությունը Շուշիում կայացած թյուրքական գագաթնաժողովին, ինչպես նաև Ադրբեջանի քարոզչության կրկնօրինակումն ԱԽ-ում։

Այսպիսով, ծրագիրը չի կարող ընկալվել որպես չեզոք հումանիտար նախաձեռնություն։ Այն վտանգավոր քայլ է, որը սպառնում է մանիպուլյացիայի ենթարկել երեխաների հիշողությունը իրենց տառապանքների մասին։ Արցախի երեխաներին հանձնելով պետության, որն ունի թշնամական անցյալ Հայաստանի հանդեպ, իշխանությունները վտանգում են նրանց ներկան ու ապագան՝ լեգիտիմացնելով Հունգարիայի կապերը Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ։