Խորհրդարանական ընտրությունները Հայաստանում կանցկացվեն 2026 թվականի հունիսի 7-ին։ Դրանք առաջին հերթական ընտրություններն են 2017 թվականից հետո և նշանավորում են երկրի վերադարձը սովորական ընտրական ցիկլին՝ մի քանի տարի տևած արտահերթ ընտրություններով պայմանավորված քաղաքական շրջափակումից հետո։
Ընտրական համակարգ
Հայաստանի Ազգային ժողովն ընտրվում է համամասնական ընտրակարգով՝ կուսակցական ցուցակներով։
Գործող օրենսդրությամբ քաղաքական կուսակցությունների համար խորհրդարան անցնելու շեմը կազմում է 4%։ Ընտրական դաշինքների դեպքում շեմը 8% է՝ մինչև երեք կուսակցություն ընդգրկող դաշինքների համար, և 10%՝ չորս և ավելի կուսակցություններից կազմված դաշինքների համար։
Միաժամանակ երաշխավորվում է, որ խորհրդարանում ներկայացված լինեն առնվազն երեք քաղաքական ուժեր, նույնիսկ եթե ավելի քիչ ուժեր հաղթահարեն սահմանված շեմը։
Ընտրությունների վավեր ճանաչման համար նվազագույն մասնակցության շեմ չի սահմանվում։
Կայուն կառավարող մեծամասնության ձևավորման նպատակով նախատեսված է նաև երկրորդ փուլի մեխանիզմ։ Եթե որևէ ուժ չի ստանում պատգամավորական տեղերի մեծամասնություն և վեց օրվա ընթացքում կոալիցիոն բանակցությունները արդյունք չեն տալիս, ապա առաջին քվեարկությունից 28 օր անց անցկացվում է երկրորդ փուլ։ Դրան մասնակցում են միայն երկու առաջատար ուժերը։ Հաղթողին տրամադրվում են լրացուցիչ մանդատներ՝ ապահովելու առնվազն 54% մեծամասնություն։
Վերջին փոփոխություններով վերացվել են հետընտրական կոալիցիաներում մասնակցող կուսակցությունների քանակի սահմանափակումները։
Թեկնածուների և կուսակցությունների պահանջներ
Ազգային ժողովի պատգամավոր ընտրվելու համար թեկնածուն պետք է լինի առնվազն 25 տարեկան, ունենա միայն Հայաստանի քաղաքացիություն, վերջին չորս տարիներին մշտապես բնակված լինի Հայաստանում և տիրապետի հայերենին։
Քաղաքական ուժերը պարտավոր են ներկայացնել համապետական ընտրական ցուցակներ։ Գործում են նաև գենդերային ներկայացվածության պահանջներ՝ ապահովելով, որ թեկնածուների առնվազն մեկ երրորդը կանայք լինեն։
Ընտրությունների կազմակերպում և ժամանակացույց
Կուսակցությունները և դաշինքները ընտրություններին մասնակցելու հայտ ներկայացնում են ընտրության օրվանից մի քանի շաբաթ առաջ։ Դրան հաջորդում է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կողմից գրանցման գործընթացը։
Պաշտոնական քարոզարշավը սկսվում է ընտրություններից շուրջ 30 օր առաջ և ավարտվում է քվեարկությանը նախորդող օրը։
Քարոզարշավի ֆինանսավորում
Քարոզարշավին առնչվող բոլոր ֆինանսական գործարքները իրականացվում են հատուկ նախընտրական հիմնադրամի միջոցով։ Քարոզչության բոլոր ծախսերը՝ ներառյալ մեդիան, հարցումները, գրասենյակների վարձակալությունը և նյութերը, ֆինանսավորվում են բացառապես այդ հիմնադրամից։
Սահմանված են ծախսերի առավելագույն շեմեր, որոնք կարող են բարձրացվել, եթե անցկացվում է երկրորդ փուլ։
Օրենսդրությունը արգելում է օտարերկրյա քաղաքացիներին, կազմակերպություններին և պետություններին մասնակցել կամ ֆինանսավորել քարոզարշավը։ Քաղաքական ուժերին նույնպես արգելվում է ֆինանսական աջակցություն ստանալ ոչ քաղաքացիներից կամ օտարերկրյա սուբյեկտներից։
Կանոնների խախտումները կարող են հանգեցնել իրավական հետևանքների, ներառյալ քննությունը Սահմանադրական դատարանում։
Համատեքստ
2026 թվականի ընտրությունները կարևոր հանգրվան են Հայաստանի քաղաքական կյանքի համար։ Դրանք ոչ միայն վերականգնում են հերթական ընտրությունների բնական ցիկլը, այլև կարող են ազդել երկրի քաղաքական կայունության և հետագա զարգացման ուղղության վրա։
