Փաշինյանի կառավարությունն առաջարկում է էականորեն բարդացնել արտերկրում բնակվող էթնիկ հայերի համար Հայաստանի քաղաքացիություն ստանալը՝ մտցնելով բնակության պահանջներ և կտրուկ բարձրացնելով տուրքերը։
Առաջարկվող փոփոխություններով էթնիկ հայերը պետք է ունենան երկու տարվա օրինական բնակություն, որից առնվազն 366 օրը՝ ֆիզիկապես Հայաստանում։ Նրանք, ովքեր դիմում են հայաստանցի ծնողի կամ երեխայի միջոցով, պետք է ունենան երեք տարվա օրինական բնակություն, որից առնվազն 549 օրը՝ երկրում։
Դիմումի տուրքը նույնպես հնգապատկվում է՝ 50 հազար դրամից դառնալով 250 հազար դրամ։
Փոփոխությունն ուղղակիորեն վերաբերում է Սահմանադրությամբ սահմանված քաղաքացիության պարզեցված ուղուն։ 47-րդ հոդվածը նախատեսում է պարզեցված քաղաքացիություն ազգային ծագմամբ հայերի համար, իսկ 19-րդ հոդվածը պետությանը պարտավորեցնում է ամրապնդել կապերը սփյուռքի հետ, պահպանել հայկական ինքնությունը և խթանել հայրենադարձությունը։
Սա տեղավորվում է նաև Փաշինյանի օրոք Հայաստան-սփյուռք հարաբերությունների ավելի լայն վերանայման մեջ։ 2019-ին առանձին Սփյուռքի նախարարությունը վերացվեց և փոխարինվեց Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարի գրասենյակով։ Դրանից հետո Փաշինյանը առաջ է մղում այն, ինչ ինքն անվանում է Հայաստան-սփյուռք հարաբերությունների ավելի «պետակենտրոն» մոտեցում։
Արտերկրում ապրող հայերի համար քաղաքացիությունը պարզապես ճամփորդական փաստաթուղթ չէ։ Այն տալիս է Հայաստանի հետ մշտական իրավական կապ և կարող է ապագա հայրենադարձությունը հնարավոր դարձնել՝ առանց նախապես տեղափոխվելու պահանջի։
Մեծ պատմական սփյուռք ունեցող այլ երկրներ շարունակում են ճանաչել այդ սկզբունքը։ Սերբիան, Խորվաթիան և Հունգարիան ազգային ծագման կամ արյունակցության հիմքով նախընտրելի քաղաքացիության ուղիներ են տալիս՝ առանց սովորական երկարաժամկետ բնակության պահանջի։
Առաջարկվող հայկական փոփոխությունները գնում են հակառակ ուղղությամբ։ Էթնիկ հայերից նախ Հայաստանում բնակություն հաստատել պահանջելը սահմանադրորեն պարզեցված սփյուռքյան քաղաքացիության ուղին մոտեցնում է սովորական բնակության հիմքով բնականացմանը։
Սփյուռքի նախարարության վերացումից հետո այս առաջարկը կթուլացնի նաև Հայաստանի և արտերկրում ապրող միլիոնավոր հայերի միջև ամենաուղիղ ինստիտուցիոնալ ու իրավական կապերից մեկը։
Փոփոխությունները դեռ առաջարկի փուլում են։ Նախատեսված ուժի մեջ մտնելու ժամկետը 2028 թվականի հունվարի 1-ն է։
