2020 թվականից հետո Արցախում արձանագրվել է հայկական պատմամշակութային ժառանգության ոչնչացման և վանդալիզմի ավելի քան 1,000 դեպք։ Ամբողջությամբ ավերվել է ավելի քան 7 հայկական եկեղեցի և շուրջ 10 գյուղ, ևս մոտ 10 գյուղ՝ մասամբ։ Լայնածավալ ավերածությունների է ենթարկվել նաև Ստեփանակերտի հայկական ճարտարապետական ժառանգությունը, այդ թվում՝ բնակելի թաղամասերը։
Այս տվյալները սեպտեմբերի 28-ին ներկայացրել է Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն Հովիկ Ավանեսովը։
Ավերածությունների մասշտաբը հաստատվում է նաև արբանյակային լուսանկարներով։ Caucasus Heritage Watch-ը փաստագրել է Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ոչնչացումը։ 2019 թվականին օծված եկեղեցին քանդվել է 2026 թվականի մարտի 3-ից ապրիլի 2-ն ընկած ժամանակահատվածում։
Նույն կազմակերպությունը հաստատել է նաև Ստեփանակերտի Սուրբ Հակոբ եկեղեցու և Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրի ոչնչացումը։ Հուշահամալիրը քանդվել է 2025 թվականի հուլիսի 14-ից 2026 թվականի ապրիլի 25-ն ընկած ժամանակահատվածում։ Այն ներառում էր սպիտակ մարմարե զանգակատուն և մասունքարան, որտեղ պահվում էին Դեյր էզ Զորից բերված մարդկային մասունքներ։
Ավելի վաղ արբանյակային լուսանկարները փաստել էին նաև Շուշիի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու՝ Կանաչ ժամի, քանդումը և Շուշիի ստորոտում գտնվող պատմական հայկական Քարին Տակ գյուղի գրեթե ամբողջական ոչնչացումը։ Ադրբեջանական ուժերը տարածքը գրավել էին 2020 թվականի Արցախի պատերազմի ընթացքում։
Հադրութի շրջանում 2022 թվականին քանդվել է Մոխրենեսի Սուրբ Սարգիս եկեղեցին։ Monument Watch-ը վնասման, թալանի և ավերման դեպքեր է արձանագրել նաև Տողում, Մարիամաձորում և Ծամձորում։ Թաղուտում 2019 թվականի արբանյակային լուսանկարներում տեսանելի բնակելի շինությունների մոտ մեկ քառորդը մինչև 2023 թվականի հունիս արդեն քանդված էր։
2026 թվականի ապրիլի 22-ին ադրբեջանցի պատգամավոր Էլնարե Ակիմովան հերքել էր Ստեփանակերտի եկեղեցիների քանդման մասին տեղեկությունները։ Ապրիլի 27-ին RFE/RL-ը հրապարակել էր արբանյակային լուսանկարներ, որոնք հաստատում էին երկու եկեղեցիների ոչնչացումը։
Monument Watch-ը Արցախում հայկական բնակավայրերի և մշակութային հուշարձանների լայնածավալ ավերումները բնութագրում է որպես համակարգված և նպատակային գործընթաց, որի հետևանքով վերացվում են հայկական պատմության, մշակույթի և դարավոր ներկայության նյութական հետքերը։
