Երևանում բնականոն կյանքն աստիճանաբար վերածվել է բացառության, իսկ քաոսը՝ կանոնի։ Մի փողոցի աշխատանքները դեռ չավարտված՝ քանդում են մյուսը։ Ճանապարհները փակվում են, երթևեկությունը կաթվածահար է լինում, հասարակական տրանսպորտը շարունակում է խլել քաղաքացիների ժամանակը, իսկ կոմունալ ծառայությունների խափանումները դարձել են առօրյա կյանքի անբաժանելի մասը։

Տարիներ շարունակ այս ամենը ներկայացվում է որպես բարեփոխումների անխուսափելի հետևանք։ Քաղաքացիներից պահանջվում է համբերել, հարմարվել և սպասել։ Սակայն ժամանակավոր անհարմարությունը չի կարող անվերջ շարունակվել։ Երբ տարիներով կրկնվող խնդիրները դառնում են բնականոն կյանքի մաս, դրանք այլևս հնարավոր չէ արդարացնել բարեփոխումների անհրաժեշտությամբ։

Երևանի կառավարման քաոսը վաղուց միայն քաղաքաշինական կամ վարչական խնդիր չէ։ Այն ձեռք է բերել քաղաքական նշանակություն՝ վերածվելով հասարակության ժամանակը, էներգիան և դիմադրողականությունը սպառող համակարգի։

Ավտորիտար կառավարման տրամաբանության մեջ հասարակության վերահսկողությունը չի սահմանափակվում ոստիկանական ճնշումներով, քաղաքական հետապնդումներով կամ խոսքի ազատության սահմանափակումներով։ Վերահսկողության առավել աննկատ մեխանիզմներից մեկը մարդկանց առօրյայի ապակազմակերպումն է։

Մարդը, որն ամեն առավոտ ստիպված է ժամերով մնալ խցանման մեջ, շրջանցել քանդված փողոցները, սպասել անկանխատեսելի հասարակական տրանսպորտին և լուծել հերթական կոմունալ խնդիրը, աստիճանաբար սպառում է իր ժամանակն ու հոգեկան ուժերը։ Նրա ուշադրությունը հանրային ու քաղաքական խնդիրներից տեղափոխվում է սեփական առօրյան պարզապես կազմակերպելու վրա։

Այսպես ձևավորվում է հոգնած, նյարդայնացած և հիասթափված հասարակություն, որի համար նույնիսկ ամենասովորական քաղաքացիական մասնակցությունը լրացուցիչ բեռ է դառնում։ Մարդիկ ավելի քիչ ժամանակ և ուժ են ունենում իշխանություններից հաշվետվություն պահանջելու, կազմակերպվելու և իրենց իրավունքները պաշտպանելու համար։

Քաղաքական հոգեբանության տեսանկյունից այս գործընթացը կարելի է դիտարկել նաև «սովորած անօգնականություն» (learned helplessness) հասկացության համատեքստում։ Երբ մարդը շարունակաբար բախվում է խնդիրների, որոնց լուծման վրա սեփական ազդեցությունը չի տեսնում, աստիճանաբար կարող է կորցնել իրավիճակը փոխելու հնարավորության նկատմամբ հավատը։

Հենց այստեղ է քաղաքային քաոսի քաղաքական վտանգը։ Մարդիկ սկսում են համակերպվել այն պայմանների հետ, որոնց դեմ իրականում պետք է ընդվզեին։ Անարդյունավետությունը դառնում է սովորական, իսկ դրա դեմ պայքարը՝ անիմաստ թվացող ջանք։

Տիգրան Ավինյանի ղեկավարած քաղաքապետարանը պատասխանատու է ոչ միայն առանձին ծրագրերի իրականացման, այլև քաղաքի բնականոն կյանքի ապահովման համար։ Ճանապարհների վերանորոգումը, տրանսպորտային փոփոխություններն ու ենթակառուցվածքների արդիականացումը չեն կարող անվերջ արդարացնել քաղաքացիների առօրյայի խաթարումը։

Երբ նույն խնդիրները տարիներով վերարտադրվում են, դրանք այլևս առանձին կազմակերպչական ձախողումներ չեն։ Դրանք դառնում են կառավարման համակարգի բնութագիր։ Իսկ իշխանությունը, որը շարունակում է պահպանել այդ համակարգը, պատասխանատու է ոչ միայն դրա անարդյունավետության, այլև հասարակության վրա թողած հետևանքների համար։

Այս քաոսը փոխում է նաև քաղաքացու և իշխանության հարաբերությունը։ Քաղաքացին աստիճանաբար դադարում է պահանջել արդյունավետ կառավարում և սկսում է գոհանալ ամենափոքր բարելավումներով։ Բացված ճանապարհը, ժամանակին ժամանած ավտոբուսը կամ վերականգնված կոմունալ ծառայությունը ներկայացվում են որպես ձեռքբերում, մինչդեռ դրանք քաղաքային կառավարման տարրական պարտականություններն են։

Այսպես իշխանությունը սովորական պարտականությունների կատարումը վերածում է քաղաքական հաջողության, իսկ դրանց չկատարումը ներկայացնում որպես հերթական ժամանակավոր դժվարություն։ Քաղաքացին հայտնվում է մի իրավիճակում, որտեղ ստիպված է երախտապարտ լինել այն ամենի համար, ինչն իրականում իրավունք ունի պահանջելու։

Սա արդեն միայն վատ կառավարման հարց չէ։ Սա իշխանության և հասարակության միջև հարաբերությունների խեղաթյուրում է, երբ քաղաքացին աստիճանաբար կորցնում է պահանջատիրոջ դիրքը և վերածվում անվերջ սպասողի։

Հասարակության վերահսկողությունը միշտ չէ, որ իրականացվում է ուղղակի արգելքներով։ Երբ մարդկանց ամբողջ ժամանակն ու ուժերը սպառվում են առօրյա խնդիրների հաղթահարման վրա, նրանց քաղաքական և քաղաքացիական ակտիվությունը սահմանափակվում է նաև առանց բացահայտ արգելքների։

Քաղաքացու ժամանակը հանրային արժեք է։ Այն շարունակաբար խլող կառավարման համակարգը հարվածում է ոչ միայն տնտեսությանը և կյանքի որակին, այլև հասարակության ինքնակազմակերպման ու դիմադրելու կարողությանը։

Երևանի խնդիրը միայն քանդված ճանապարհները, խցանումները կամ կոմունալ ծառայությունների ձախողումները չեն։ Խնդիրը կառավարման այն համակարգն է, որի պայմաններում քաղաքացին ստիպված է ամեն օր պայքարել իր բնականոն կյանքի համար՝ փոխարենը պայքարելու այն փոխելու իրավունքի համար։

Հասարակությանը վերահսկելու համար պարտադիր չէ նրան զրկել ազատությունից։ Երբեմն բավական է նրա ամբողջ ժամանակն ու ուժերը սպառել առօրյա խնդիրների անվերջ հաղթահարման վրա։

Եվ հենց սա է Երևանի կառավարման քաոսի ամենավտանգավոր քաղաքական հետևանքը. հասարակությունը, որը մշտապես զբաղված է գոյություն ունեցող պայմաններին հարմարվելով, աստիճանաբար կորցնում է դրանք փոխելու ուժը։