Ադրբեջանի բռնապետ Իլհամ Ալիևը հայտարարել է Ադրբեջանի քաղաքացիների համար լայնածավալ համաներման անցկացնելու ծրագրերի մասին, որը, ինչպես ակնկալվում է, կվերաբերի ավելի քան 20 000 մարդու։ Այն ներառում է 44-օրյա պատերազմի և 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախի դեմ իրականացված ագրեսիայի մասնակիցներին։

Համաներման մասին օրենքի նախագծի համաձայն, Արցախի դեմ պատերազմին մասնակցած անձինք ենթակա են ազատման պատժից կամ քրեական պատասխանատվությունից։ Նույնը վերաբերում է այդ գործողությունների ընթացքում զոհված կամ անհետ կորած անձանց մերձավոր ազգականներին, ինչպես նաև այն անձանց, որոնք Ադրբեջանի ռազմական գործողությունների հետևանքով դարձել են հաշմանդամ։ Համաներման շրջանակում ընդգրկված են նաև կանայք, 60 տարեկանից բարձր անձինք և օրենքով սահմանված այլ խմբեր։

Ըստ էության, այս նախաձեռնությունը նշանակում է պատերազմական հանցագործությունների և ագրեսիայի ինստիտուցիոնալ արդարացում՝ իրականացված լիակատար վստահությամբ, որ որևէ իրական քաղաքական, իրավական կամ դիվանագիտական հետևանք չի լինելու։

Բացի այդ, օրենքի նախագծի համաձայն, այն անձինք, որոնք դատապարտվել են հասարակության համար մեծ վտանգ չներկայացնող կամ ոչ ծանր հանցագործությունների համար, կազատվեն ազատազրկումից կամ նրանց պատժի չկրած մասը կկրճատվի։

Ալիևի ներկայացրած «Համաներման մասին» օրենքը, ինչպես ակնկալվում է, կդառնա երկրի պատմության մեջ ամենախոշոր համաներումը։ Նախատեսվում է ազատ արձակել ավելի քան 5 000 կալանավորի, կրճատել ավելի քան 3 000 դատապարտվածների պատժի ժամկետները, ազատել ավելի քան 7 000 մարդու ազատության սահմանափակումներից և ավելի քան 1 000 անձի ազատել քրեական պատասխանատվությունից։

Միևնույն ժամանակ Ադրբեջանը շարունակում է պահել հայ քաղաքական բանտարկյալներին, այդ թվում Արցախի նախկին պաշտոնյաներին և խաղաղ բնակիչներին, որոնց նկատմամբ առաջադրվում են կեղծ կամ քաղաքական դրդապատճառներով մեղադրանքներ, այդ թվում պատերազմական հանցագործությունների և ահաբեկչության մեղադրանքներ։

Այս ամենը տեղի է ունենում այն ֆոնին, երբ Հայաստանի կառավարությունը չի կարողանում միջազգային իրավական մեխանիզմների միջոցով ապահովել պատասխանատվության իրականացումը կամ հետևողականորեն պաշտպանել զոհերի իրավունքները, ինչն էլ ավելի է խարխլում արդարության արդեն իսկ խիստ սահմանափակ ակնկալիքները։