Դավիթ Բեգլարյան
Ադրբեջանցի զինծառայողի կողմից Հայաստանի սահմանը ապօրինի հատելու, Սյունիքի Շաքի գյուղ հասնելու, հայկական ընտանիքի տուն մտնելու և կնոջ վրա կրակելու դեպքից ընդամենը մեկ օր անց Հիքմեթ Հաջիևը հայտարարում է, որ Հայաստանի կառավարությունը պետք է «լրջորեն աշխատի իր ժողովրդին խաղաղության նախապատրաստելու ուղղությամբ»։
Բաքվից խաղաղության մասին այս հերթական դասախոսությունը հատկապես ցինիկ է հնչում հենց այս պահին։
Երբ ադրբեջանցի զինծառայողը մտնում է Հայաստանի տարածք, հասնում գյուղ, ներխուժում մարդկանց տուն և կրակում քաղաքացիական կնոջ վրա, բայց հաջորդ օրը Ադրբեջանն արդեն Հայաստանին է բացատրում, թե ով պետք է աշխատի իր հասարակության հետ, հարցը միայն մեկ հայտարարության մասին չէ։
Սա տարիներով ձևավորված պետական վարքագծի շարունակությունն է։
2004 թվականին ադրբեջանցի սպա Ռամիլ Սաֆարովը Բուդապեշտում կացնով սպանեց քնած հայ սպա Գուրգեն Մարգարյանին։ Սաֆարովը Հունգարիայում ցմահ ազատազրկման դատապարտվեց, սակայն 2012 թվականին Ադրբեջան արտահանձնվելուց անմիջապես հետո Իլհամ Ալիևը նրան ներում շնորհեց։ Նա ազատ արձակվեց, պաշտոնի բարձրացում ստացավ, բնակարան և այլ արտոնություններ ստացավ։
Այսինքն՝ հայ սպային քնած ժամանակ կացնով սպանած ադրբեջանցի զինծառայողը հայրենիք վերադառնալուց հետո ոչ թե դատապարտվեց սեփական պետության կողմից, այլ փաստացի ընդունվեց որպես արժանի պարգևատրման։
2014 թվականին ադրբեջանական զինված խումբ ներթափանցեց Արցախի Քարվաճառի շրջան։ Այդ դեպքերի ընթացքում 17-ամյա Սմբատ Ցականյանն առևանգվեց և սպանվեց, Սարգիս Աբրահամյանը սպանվեց, իսկ Կարինե Դավթյանը ծանր վիրավորվեց։
Գործով ձերբակալված ադրբեջանցիների նկատմամբ Ստեփանակերտում դատավարություն անցկացվեց, բայց Բաքուն տարիներ շարունակ նրանց ներկայացնում էր որպես վերադարձի ենթակա անձանց և պահանջում նրանց ազատ արձակումը։
2023 թվականի ապրիլին արդեն երկու ադրբեջանցի զինծառայող ապօրինի հատեցին Հայաստանի սահմանը և հայտնվեցին Սյունիքում։ Նրանցից Հուսեյն Ախունդովը մեղադրվեց հայ քաղաքացիական անձ Հայրապետ Մելիքսեթյանին սպանելու մեջ։
Եվ հիմա, 2026 թվականին, նույն պատկերը նորից կրկնվում է։
Ադրբեջանցի զինծառայողը լքում է իր զորամասը, ապօրինի անցնում Հայաստանի տարածք, հասնում Շաքի, մտնում հայկական ընտանիքի տուն և կրակում կնոջ վրա։
Իսկ ընդամենը մեկ օր անց Բաքվից հնչում է հերթական հայտարարությունը, թե Հայաստանը պետք է իր ժողովրդին «խաղաղության նախապատրաստի»։
Այս ամենից հետո դժվար է Բաքվի «խաղաղության» հռետորաբանությունը դիտարկել իրականությունից կտրված։
Տարիներ շարունակ Ադրբեջանը Հայաստանից պահանջում է հրաժարվել «ռևանշիզմից», փոխել իր հանրային խոսքը, վերանայել իր պատմական ու քաղաքական դիրքորոշումները և ապացուցել, որ պատրաստ է խաղաղության։
Բայց նույն չափանիշը գրեթե երբեք չի կիրառվում Ադրբեջանի նկատմամբ։
Չի կիրառվում, երբ հայ սպային սպանած ադրբեջանցի զինծառայողը ներում ու պարգև է ստանում։
Չի կիրառվում, երբ զինված ադրբեջանցիները ներթափանցում են հայկական բնակավայրեր և զոհեր են լինում։
Չի կիրառվում, երբ Հայաստանի տարածքում հայտնված ադրբեջանցի զինծառայողները մեղադրվում են հայ քաղաքացիական անձանց սպանելու կամ վիրավորելու մեջ։
Եվ հետո հենց Բաքուն է որոշում, թե ով է «պատրաստ խաղաղության», իսկ ով՝ ոչ։
Եթե Ադրբեջանը իսկապես ուզում է խոսել խաղաղության մասին, ապա այդ խոսակցությունը չի կարող ամեն անգամ սկսվել հայ հասարակությանը պահանջներ ներկայացնելուց։
Խաղաղության պատրաստ լինելը միայն Հայաստանից պահանջվող բան չէ։
Բաքուն էլ պետք է պատասխանի շատ ավելի պարզ հարցի՝ ինչպիսի հասարակություն ու պետական վարքագիծ է ձևավորում այն երկիրը, որտեղ հայի դեմ բռնությունը մի դեպքում պարգևատրվում է, մյուս դեպքում արդարացվում կամ քաղաքականապես մոռացության մատնվում, իսկ դրանից հետո նույն պետությունը Հայաստանին խաղաղության դասեր է տալիս։
Մինչ այդ՝ Բաքվից հնչող «խաղաղության» կոչերը ավելի շատ հիշեցնում են միակողմանի պահանջ, քան իրական խաղաղության առաջարկ։
