2026 թվականի հոկտեմբերին Երևանում օդի աղտոտվածության ցուցանիշները զգալիորեն աճել են նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ։ Երևանի քաղաքապետարանում ներկայացված տվյալների համաձայն՝ PM2.5 մանր մասնիկների օդի որակի միջին ինդեքսն աճել է շուրջ 15%-ով, իսկ PM10-ի ցուցանիշը՝ 35%-ով։
Քաղաքապետարանի բնապահպանության վարչության պետի պաշտոնակատար Սիրարփի Հայկազյանը ներկայացրել է մայրաքաղաքի շինհրապարակներում տեղադրված օդի որակի վերահսկման 244 սարքերի տվյալները։
Ըստ այդ տվյալների՝ PM2.5-ի միջին ինդեքսը 2025 թվականի հոկտեմբերի 68-ից 2026 թվականի հոկտեմբերին հասել է 78-ի, իսկ PM10-ի ցուցանիշը 20-ից բարձրացել է մինչև 27։ Չնայած արձանագրված աճին՝ քաղաքային իշխանությունները վերահսկվող օդի որակը շարունակում են գնահատել որպես լավ կամ միջին։
Սակայն ներկայացված թվերն արտացոլում են միայն շինհրապարակներում տեղադրված սարքերի չափումները և չեն կարող համարվել Երևանի օդի աղտոտվածության ընդհանուր պատկերի ամբողջական գնահատական։ Բացի այդ, պարզ չէ՝ արդյոք երկու տարիների տվյալները հավաքագրվել են նույն սարքերով և միևնույն մեթոդաբանությամբ։
Մինչդեռ Շրջակա միջավայրի նախարարության Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոնի առանձին ուսումնասիրությունները հաստատում են, որ 2026 թվականի հոկտեմբերին մայրաքաղաքի մի շարք վարչական շրջաններում օդի աղտոտվածությունը գերազանցել է թույլատրելի սահմանները։
Հոկտեմբերի 7–13-ն ընկած ժամանակահատվածում փոշու պարունակությունը Կենտրոնում հինգ օր գերազանցել է սահմանված նորման, իսկ Արաբկիրում գերազանցում է արձանագրվել հոկտեմբերի 13-ին։ Ազոտի երկօքսիդի (NO₂) խտությունը Կենտրոնում նույնպես հինգ օր գերազանցել է թույլատրելի մակարդակը։ Նոր Նորքում հոկտեմբերի 12-ին և 13-ին նորմայից բարձր է եղել ծծմբի երկօքսիդի պարունակությունը։
301-ի նախորդ ուսումնասիրությունները
Դեռևս 2025 թվականի նոյեմբերին 301-ի հրապարակած հետաքննությունը բացահայտել էր Երևանում օդի աղտոտվածության շարունակական խնդիրները, ինչպես նաև քաղաքապետարանի գնահատականների և անկախ մոնիթորինգի արդյունքների միջև առկա անհամապատասխանությունները։
2025 թվականի նոյեմբերի 24-ին անկախ չափումներով օդի որակի ինդեքսը հասել էր 148-ի։ PM2.5 մանր մասնիկների խտությունը կազմել էր 63 մկգ/մ³, իսկ PM10-ինը՝ 72 մկգ/մ³։ Երկու ցուցանիշներն էլ գերազանցել էին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) սահմանած օրական ուղենիշային մակարդակները։
301-ն ավելի վաղ անդրադարձել էր մայրաքաղաքում օդի աղտոտման հիմնական աղբյուրներին՝ Նուբարաշենի աղբավայրի պարբերական հրդեհներին, շինարարական փոշուն, տրանսպորտային արտանետումներին և ձմռան ամիսներին ջեռուցման հետևանքով առաջացող աղտոտմանը։
Նուբարաշենի աղբավայրը, որտեղ օրական տեղափոխվում է շուրջ 1,000–1,200 տոննա չտեսակավորված աղբ, 2025 թվականին բազմիցս հրդեհվել էր։ Հոկտեմբերին բռնկված խոշոր հրդեհը մարելու համար օգտագործվել էր շուրջ 1,400 տոննա ջուր և 900 բեռնատար հող։
Նախորդ չափումներով աղբավայրին հարակից շրջաններում փոշու պարունակությունը թույլատրելի սահմանները գերազանցել էր 1.1–2.4 անգամ։
Օդի աղտոտման մյուս հիմնական աղբյուրներից մեկը շարունակում է մնալ շինարարությունը։ Թեև 2023 թվականից Երևանում որոշ շինհրապարակների համար սահմանվել են օդի որակի վերահսկման և փոշու տարածումը կանխելու պահանջներ, 301-ի նախորդ հրապարակումները ցույց էին տվել, որ դրանց կիրառման նկատմամբ վերահսկողությունը հետևողական չի եղել։
Խնդրի մասշտաբն արտացոլվել էր նաև 301-ի՝ 2026 թվականի ապրիլին հրապարակված նյութում, որը հիմնված էր IQAir միջազգային կազմակերպության օդի որակի տարեկան զեկույցի վրա։ Ըստ այդ զեկույցի՝ Հայաստանն աշխարհի ամենաաղտոտված օդ ունեցող երկրների շարքում զբաղեցրել էր 25-րդ տեղը, իսկ Երևանը՝ մայրաքաղաքների շարքում 24-րդը։
Քաղաքապետարանի խոստումները և չլուծված խնդիրները
Քաղաքապետարանում անցկացված վերջին խորհրդակցության ընթացքում Երևանի քաղաքապետ Տիգրան Ավինյանը հանձնարարել է լրացուցիչ ուսումնասիրել ազոտի երկօքսիդով օդի աղտոտվածությունը, որի աղբյուրներից մեկը տրանսպորտային միջոցների արտանետումներն են, ինչպես նաև պարզել դրա հնարավոր կապը շնչառական հիվանդությունների հետ։
Սակայն քաղաքապետարանի բնապահպանական քաղաքականության արդյունավետության վերաբերյալ հարցերը շարունակում են մնալ անպատասխան։
Դեռևս 2024 թվականի դեկտեմբերին Ավինյանը հայտարարել էր օդի որակի բարելավման քառամյա ծրագրի մասին։ Դրան հաջորդել էր 2025 թվականի մարտին հրապարակված՝ օդի որակի բարելավման ռազմավարությունը, որը նախատեսում էր կրճատել աղտոտման հիմնական աղբյուրներից առաջացող արտանետումները, կատարելագործել մոնիթորինգի համակարգը և ընդլայնել կանաչ տարածքները։
Նախնական հայտարարությունից գրեթե երկու տարի անց, սակայն, հրապարակային տվյալները բավարար չեն գնահատելու համար, թե որքանով են իրականացվել նախատեսված միջոցառումները և ինչ արդյունքներ են ապահովել դրանք։
Քաղաքապետարանի վերջին ցուցանիշները, թույլատրելի նորմաների փաստագրված գերազանցումները և անկախ մոնիթորինգի նախորդ արդյունքները վկայում են, որ Երևանում օդի աղտոտվածության խնդիրը շարունակում է մնալ չլուծված։
Միևնույն ժամանակ, դեռևս պարզ չէ, թե քաղաքային իշխանությունների հայտարարած երկարաժամկետ միջոցառումներն իրականում որքանով են նպաստել օդի աղտոտվածության նվազեցմանը։
