Արցախյան երկու մշակութային համույթ կրկին հրավեր է ստացել ելույթ ունենալու Վիեննայում՝ միջազգային փառատոնին մասնակցելու հնարավորությունից զրկվելուց հետո։ Նրանց մասնակցությունը չեղարկվել էր դիվանագիտական ճնշումների մասին տեղեկությունների և «անջատողական գործունեության» մեղադրանքների ֆոնին։ Սակայն մինչ օրս հայտնի չէ, թե որ դիվանագիտական ներկայացուցչություններն են կանգնած բողոքների հետևում, իսկ Համաշխարհային փառատոնների ասոցիացիան (WOFA) դեռևս ամբողջությամբ չի պարզաբանել իր սկզբնական որոշումը։
Հոկտեմբերի 26-ին Արցախի մշակույթի պահպանման կենտրոնը հայտնել է, որ WOFA-ի կազմկոմիտեն արտահերթ նիստում որոշել է համույթներին հրավիրել 2027 թվականի մարտին Վիեննայում կայանալիք մեկ այլ փառատոնի։
Նոր հրավերը հաջորդել է հոկտեմբերի 21-ի որոշմանը, որով չեղարկվել էր Արցախի ազգային նվագարանների պետական նվագախմբի և «Մենք ենք, մեր սարերը» պետական երգի-պարի համույթի մասնակցությունը նոյեմբերյան փառատոնին՝ չնայած շուրջ երեք ամիս տևած նախապատրաստական աշխատանքներին։
Ըստ կենտրոնի՝ WOFA-ի նախագահ Զորան Ստրեզովսկին սկզբում հայտնել էր, որ դեսպանություններից մեկը հայ արվեստագետներին անվանել է «վտանգավոր խումբ» և պահանջել նրանց հեռացնել փառատոնի ծրագրից։ Ավելի ուշ նա նշել էր, որ համույթների մասնակցության դեմ հանդես են եկել մի քանի դիվանագիտական ներկայացուցչություններ՝ նրանց մեղադրելով իբր «անջատողական գործունեության» մեջ։
Այս մեղադրանքներով փորձ է արվել Արցախի հայ երաժիշտներին ու պարողներին ներկայացնել որպես քաղաքական սպառնալիք՝ սեփական մշակութային ժառանգությունը ներկայացնելու համար։ Սակայն մինչ այժմ չեն հրապարակվել ո՛չ բողոք ներկայացրած դիվանագիտական ներկայացուցչությունների անունները, ո՛չ էլ մեղադրանքները հիմնավորող որևէ ապացույց։
WOFA-ն հայտարարել է, որ պատրաստվում է դիմել Եվրամիությանը՝ պարզելու, թե ինչպես պետք է արձագանքել նմանատիպ դիվանագիտական միջամտություններին։ Միաժամանակ կազմակերպությունը չի բացատրել, թե ինչու են այդ բողոքներն ի սկզբանե ազդել համույթների մասնակցությունը չեղարկելու որոշման վրա։
Արցախի մշակույթի պահպանման կենտրոնը ողջունել է նոր հրավերը, սակայն շարունակում է պահանջել բացահայտել տեղի ունեցածի պատասխանատուներին, ներկայացնել մեղադրանքները հիմնավորող ապացույցներ և երաշխավորել, որ նման խտրականությունը չի կրկնվի։
Դեպքը տեղի է ունենում 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի ռազմական հարձակումից և Արցախի հայ բնակչության բռնի տեղահանումից երեք տարի անց։ Հայրենի հողից զրկված երկու համույթներն էլ շարունակում են պահպանել իրենց մշակութային ավանդույթները՝ հեռու այն միջավայրից, որտեղ այդ ավանդույթները ձևավորվել ու զարգացել են։
Սակայն նոր հրավերը չի ջնջում տեղի ունեցածը։ Հայրենիքից բռնի տեղահանված արցախահայերն այժմ քաղաքական ճնշումների վտանգի առաջ են կանգնում նաև միջազգային բեմերում, որտեղ փորձում են պահպանել և աշխարհին ներկայացնել իրենց մշակութային ինքնությունը։
