Արմավիրի մարզի Մեծամոր հնավայրում հնագետները հայտնաբերել են տարբեր պատմական ժամանակաշրջանների արժեքավոր գտածոներ, այդ թվում՝ ոսկյա ականջօղեր, զարդակոճակ, Հռոմի Օգոստոս կայսեր պատկերով մետաղադրամ և բրոնզե դաշույն։ Այս մասին հայտնում է Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոնների և թանգարան-արգելոցների պահպանության պատասխանատու կառույցը։
Գտածոները թվագրվում են ուշ բրոնզի և երկաթի դարերից մինչև անտիկ ժամանակաշրջան՝ վկայելով, որ Մեծամորը բնակեցված է եղել երկար ժամանակ, իսկ նույն տարածքում դարեր շարունակ իրականացվել են թաղման արարողություններ։
2026 թվականի պեղումների ընթացքում ուսումնասիրվել է մոտ 20 մետր տրամագծով շրջանաձև քարե կառույցով շրջապատված մեծ դամբարանը, որտեղ հայտնաբերվել են տարբեր ժամանակաշրջանների մի քանի թաղման շերտեր։
Ամենահին թաղումը թվագրվում է մ.թ.ա. 14-13-րդ դարերով։ Այստեղ հայտնաբերվել են ձիու ոսկորներ, խեցեղենի բեկորներ, բրոնզե զարդեր և Լճաշենյան տիպի դաշույն։
Մեկ այլ թաղում վերաբերում է երկաթի դարին։ Դամբարանի վերին շերտում, որը բացահայտվել էր նախորդ պեղումների ընթացքում, հայտնաբերվել են ոսկյա զարդեր և Հռոմի Օգոստոս կայսեր հետ կապված մետաղադրամ։ Օգոստոսը Հռոմեական կայսրությունը ղեկավարել է մ.թ.ա. 27 թվականից մինչև մ.թ. 14 թվականը։ Այս շերտի գտածոները թվագրվում են մ.թ. առաջին դարով։
Երևանից մոտ 35 կիլոմետր հարավ-արևմուտք գտնվող Մեծամորը բրոնզի և երկաթի դարերում եղել է բնակավայր և մետաղագործության կարևոր կենտրոն։ Հնավայրում պեղումներ են իրականացվում 1965 թվականից։ Տասնամյակների ուսումնասիրությունների ընթացքում հայտնաբերվել են զարգացած մետաղագործության, առևտրային կապերի և քաղաքային կյանքի կազմակերպման բազմաթիվ վկայություններ։
Նոր բացահայտումները ցույց են տալիս, որ նույն դամբարանային համալիրը տարբեր ժամանակաշրջաններում բազմիցս օգտագործվել է։ Գտածոները կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակչության մշակույթի, հավատալիքների և դարերի ընթացքում փոփոխված թաղման ծիսակարգերի մասին։
