Ադրբեջանի դատախազությունը հասել է գործընթացի վերջնական փուլին՝ պահանջելով Ռուբեն Վարդանյանի նկատմամբ ցմահ ազատազրկում։ Սա բացահայտ կերպով ցույց է տալիս, որ տեղի ունեցողը դատավարություն չէ, այլ քաղաքական հաշվեհարդար։ Դատական գործընթացը իրականացվում է իրավական ընթացակարգերի և միջազգային չափանիշների կոպիտ խախտմամբ և նպատակ ունի քրեականացնել Արցախի քաղաքական ղեկավարությունն ու քաղաքացիական բնակչությունը՝ Ադրբեջանի 2023 թվականի ռազմական հարձակման և հայ բնակչության հարկադիր տեղահանման հետևանքով։

Մինչ սպասվող վերջին խոսքը Վարդանյանը հեռախոսազրույց է ունեցել իր ավագ որդու՝ Դավիթի հետ և ընտանիքին հայտնել, որ չի պատրաստվում մասնակցել կամ լեգիտիմացնել այդ գործընթացը։ Նրա խոսքով՝ տեղի ունեցողը չի կարող դիտարկվել որպես դատարան և չի համապատասխանում արդար դատաքննության որևէ չափանիշի։

Վարդանյանը հայտարարել է, որ զղջում չունի․ իր քայլերը եղել են գիտակցված և կամավոր, իրականացված՝ հետևանքների լիարժեք գիտակցմամբ։ Նա ընդգծել է, որ պատրաստ է դրանց համար պատասխան տալ Աստծո առաջ, և նշել է, որ իր միակ ափսոսանքն այն է, որ չի կարողացել ավելին անել։

Նա վերահաստատել է իր դիրքորոշումը Արցախի հարցում՝ ընդգծելով, որ Արցախի ինքնությունն ու պատմությունը չեն կարող ոչնչացվել կամ վերաձևակերպվել ուժի կամ քաղաքական նպատակահարմարության միջոցով։

Վարդանյանը զգուշացրել է, որ անտարբերությունն ավելի վտանգավոր է, քան մահը, կոչ արել չվախենալ սեփական ճանապարհն ընտրելուց և շեշտել խոսքի պատասխանատվությունն ու «վնաս չպատճառելու» պարտավորությունը։ Նա շնորհակալություն է հայտնել բոլոր նրանց, ովքեր այս ընթացքում մնացել են իր կողքին՝ նշելով, որ երջանիկ է իր ժողովրդին ծառայելու համար։

Վարդանյանի գործը մաս է կազմում ավելի լայն դատավճիռների արշավի, որի շրջանակում Ադրբեջանը պահանջում է ցմահ ազատազրկում Արցախի նախկին քաղաքական առաջնորդների, նախարարների և ռազմական պաշտոնյաների համար, իսկ քաղաքացիական անձանց նկատմամբ սահմանում է 16–20 տարվա ազատազրկում։ Դատավճիռների խստությունն ու ընդգրկումը՝ առանց տարբերակման պաշտոնյաների և խաղաղ բնակիչների միջև, վկայում են գործընթացի պատժիչ բնույթի և միջազգային իրավական նորմերին անհամապատասխան լինելու մասին։

Առնվազն 23 հայ, այդ թվում՝ բարձրաստիճան քաղաքական և ռազմական գործիչներ, շարունակում են պահվել Ադրբեջանի կալանքի տակ։ Գործերի անկախ վերանայման, ազատ արձակման կամ պատասխանատվության որևէ արժանահավատ մեխանիզմ գոյություն չունի։