Դավիթ Բեգլարյան
Դեռ շատ ավելի վաղ, քան Բլիքսա Բարգելդը կերգեր «սրտի անկլավի»՝ Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) մասին, Հայաստանը արդեն իր հաստատուն տեղն ուներ Einstürzende Neubauten-ի ստեղծագործական աշխարհում։
Այդ կապը սկիզբ էր առել 1980-ականների սկզբին։
Բարգելդը պատմել է, որ մոտ 1981 թվականին լսել և ձայնագրել էր հայկական երաժշտությանը նվիրված մի ռադիոհաղորդում։ Լսածը խոր տպավորություն էր թողել նրա վրա և հետագայում վերածվել «Armenia» ստեղծագործության, որը Einstürzende Neubauten-ը թողարկեց 1983 թվականին։
Սա, սակայն, մեկանգամյա անդրադարձ չէր։
Հետագա տարիներին Բարգելդը շարունակեց անդրադառնալ հայկական թեմաներին։ «Armenia III»-ում առանձնահատուկ տեղ ունի դուդուկի հնչողությունը։ Իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմին նվիրված «Lament» նախագծի ստեղծագործություններից մեկը սկզբում կոչվում էր «Armenian Massacre» և անդրադառնում էր Հայոց Ցեղասպանությանը պատերազմի ընդհանուր պատմական համատեքստում։
Երբ 2007 թվականին Alles wieder offen ալբոմում հայտնվեց «Nagorny Karabach»-ը, Բարգելդն արդեն ավելի քան երկու տասնամյակ իր ստեղծագործություններում անդրադառնում էր Հայաստանին և հայկական թեմաներին։
Բայց «Nagorny Karabach»-ն առանձնանում էր։
Բարգելդը հստակ ասել է, որ երգը Արցախի մասին ուղիղ նկարագրություն չէ։ Նա երբեք այնտեղ չէր եղել։ Իր խոսքով՝ դա «իմ մտքի Nagorny Karabach»-ն էր՝ երևակայական անկլավ, ապաստան, մի տարածք, որտեղ կարելի է առանձնանալ արտաքին աշխարհից։
Երգում Լեռնային Ղարաբաղը գրեթե երազային պատկեր է։
Լեռներ, հովիտներ, ծառեր, թռչուններ, մշուշ։ Մի վայր՝ հեռու ամբողջ աշխարհի աղմուկից։ Փակ, մտերմիկ, պաշտպանված։
Սրտի անկլավ։
Հայերի համար, սակայն, Արցախը երբեք միայն խորհրդանշական տարածք չի եղել։ Այն իրական հայրենիք էր՝ իր հայկական գյուղերով, եկեղեցիներով, վանքերով և գերեզմանոցներով, մի վայր, որտեղ սերունդներ են ծնվել, ապրել և իրենց կյանքը կապել այդ հողի հետ։
Հենց դա է պատճառը, որ 2023-ից հետո այս երգը բոլորովին այլ կերպ է ընկալվում։
2022 թվականի դեկտեմբերից Բերձորի միջանցքի շրջափակմամբ Արցախը աստիճանաբար կտրվեց Հայաստանից։ Սնունդը, դեղորայքն ու վառելիքը սկսեցին սպառվել։ 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանը ռազմական ագրեսիա սկսեց Արցախի դեմ։
Մի քանի օրվա ընթացքում ավելի քան 100 հազար հայ ստիպված եղավ հեռանալ։
Արցախի գրեթե ամբողջ հայ բնակչությունը բռնի տեղահանվեց։
2023 թվականի իրադարձություններից հետո Բարգելդի «սրտի անկլավը» բոլորովին այլ իմաստ ստացավ։
Արցախը մնաց իր լեռներով, վանքերով, գյուղերով ու տներով, բայց առանց այնտեղ դարերով ապրած հայ բնակչության։
Հենց այդ հակադրությունն է այսօր «Nagorny Karabach»-ին առանձնահատուկ ծանրություն հաղորդում։
Բարգելդի համար Լեռնային Ղարաբաղը ներքին, երևակայական ապաստան էր։ Հայերի համար Արցախը իրական հայրենիք էր, որը 2023 թվականին զրկվեց իր հայ բնակչությունից։
Երգին այսօր պարտադիր չէ քաղաքական իմաստ վերագրել։ Բարգելդը հստակ բացատրել է, թե ինչ էր ուզում արտահայտել։ Բայց պատմական իրադարձությունները փոխում են նաև արվեստի ընկալումը, և ժամանակի ընթացքում ստեղծագործությունը կարող է ձեռք բերել այնպիսի նշանակություն, որը հեղինակը երբեք չէր նախատեսել։
2023-ից հետո «Nagorny Karabach»-ը այլևս նույն կերպ չի հնչում։ Երգի ստեղծման պահին Բարգելդի համար Լեռնային Ղարաբաղը երևակայական ապաստանի կերպար էր, մինչդեռ այսօր այդ անունը անխուսափելիորեն կապված է մի հայրենիքի հետ, որի հայ բնակչությունը բռնի տեղահանվեց։
Այս համատեքստում առավել ուշագրավ է նաև այն, որ հայկական թեմաները Բարգելդի ստեղծագործական աշխարհում պատահական դրվագ չեն եղել։ Դեռ 1980-ականների սկզբին հայկական երաժշտությունից ստացած տպավորությունը վերածվեց «Armenia»-ի, հետագայում նա վերադարձավ դուդուկի հնչողությանը, անդրադարձավ հայերի կոտորածներին, իսկ 2007 թվականին ստեղծեց «Nagorny Karabach»-ը։
Այսօր այդ ստեղծագործությունը լսելիս դժվար է անտեսել այն, ինչ տեղի ունեցավ Արցախում 2023 թվականին։
Բարգելդի պատկերացրած Լեռնային Ղարաբաղը ապաստան էր։
Հայերի համար Արցախը հայրենիք էր։
