2026 թվականի օգոստոսի 24-ին Նիկոլ Փաշինյանը Ազգային ժողովում ներկայացրեց կառավարության 2026–2031 թվականների հնգամյա ծրագիրը, որը ներառում է Հայաստանի ներքին և արտաքին քաղաքականության մի շարք հիմնարար ուղղությունների վերափոխում։
Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանի «Չորրորդ Հանրապետությունն» արդեն իրականություն է և պնդեց, որ հունիսի 7-ի ընտրություններով իր «Իրական Հայաստան» գաղափարախոսությունը ստացել է ժողովրդական մանդատ։
Ծրագրի առանցքային ուղղություններից մեկը նոր Սահմանադրության ընդունումն է։ Փաշինյանի խոսքով՝ դրա նախագիծը կհրապարակվի առաջիկա ամիսներին։ Նա կրկին ընդգծեց, որ նոր Սահմանադրության մեջ չպետք է լինի հղում Հայաստանի Անկախության հռչակագրին։
Միաժամանակ Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանը որոշել է «ավարտել» Ղարաբաղյան, այսինքն՝ Արցախյան շարժումը։ Նա պնդեց, որ հունիսի 7-ի ընտրությունները իրեն մանդատ են տվել այդ էջը փակելու համար։
Այս մոտեցումը ներկայացվում է Ադրբեջանի հետ խաղաղության օրակարգի շրջանակում։ Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանը հավատարիմ է մնում ԱՄՆ-ի աջակցությամբ առաջ մղվող գործընթացին և որ TRIPP-ը՝ «Թրամփի երթուղին», կիրականացվի։
Նրա խոսքով՝ TRIPP-ը կանցնի խորհրդային շրջանի Նռնաձոր–Ագարակ երկաթուղային գծով և Հայաստանը Ադրբեջանի տարածքով կկապի Ռուսաստանի և Կենտրոնական Ասիայի հետ՝ միաժամանակ ապահովելով Արևելք–Արևմուտք բեռնափոխադրումներ։
Փաշինյանը նաև առաջարկեց Ռուսաստանին Հայաստանի երկաթուղու կոնցեսիոն իրավունքները վաճառել երկու կողմերի համար ընդունելի երրորդ երկրի։ Որպես պատճառ նա նշեց պատժամիջոցների հետ կապված ռիսկերը և միջազգային երկաթուղային համակարգին Հայաստանի ինտեգրվելու անհրաժեշտությունը։
Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վերանայումը հնգամյա ծրագրի մեկ այլ առանցքային ուղղություն է։
Փաշինյանը «բնական» անվանեց Հայաստանի հեռացումը Ռուսաստանի հետ ավանդական անվտանգության հարաբերություններից՝ դա կապելով Ադրբեջանի հետ խաղաղության և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման իր քաղաքականության հետ։
Նա նաև հայտարարեց, որ Ռուսաստանն այլևս չի կարող կատարել Հայաստանի անվտանգության ավանդական երաշխավորի դերը՝ վկայակոչելով 2021, 2022 և 2023 թվականների իրադարձությունները։
Այս փոփոխություններին զուգահեռ կառավարությունը նախատեսում է խորացնել Հայաստանի եվրոպական ուղղությունը։
Փաշինյանի խոսքով՝ Հայաստանը շուտով կդիմի Եվրոպական միության անդամակցության համար։ ԵՄ-ին անդամակցության հարցով հնարավոր հանրաքվեն, ըստ նրա, կարող է անցկացվել միայն այն բանից հետո, երբ Բրյուսելը կարձագանքի Հայաստանի դիմումին և կհստակեցվի բարեփոխումների ու հետագա ինտեգրման ճանապարհը։
Կառավարությունը նաև նպատակ ունի մինչև 2029 թվականը հասնել Եվրոպական միության հետ առանց վիզայի ռեժիմի։
Հնգամյա ծրագրում տեղ է գտել նաև Հայաստանի արտաքին քաղաքականության մեկ այլ սկզբունքային փոփոխություն։
Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումն այլևս չի լինելու Հայաստանի արտաքին քաղաքականության օրակարգի մաս և կոչ արեց դադարեցնել հարցի «զենքայնացումը»։
Պաշտոնական պետական ծրագրի մաս է դարձել նաև Հայ Առաքելական Եկեղեցու հետ նրա առճակատումը։
Փաշինյանը կառավարության հնգամյա ծրագրում ներառել է Կաթողիկոսի հեռացման և Եկեղեցու «բարեփոխման» հարցերը՝ Եկեղեցու դեմ իր քաղաքական արշավը տեղափոխելով պաշտոնական պետական օրակարգ։
Միաժամանակ Բաքվում շարունակում են պահվել հայ պատանդները։ Փաշինյանը հայտարարեց, որ նրանց վերադարձի հարցը կմնա կառավարության օրակարգում, սակայն որևէ առաջընթաց կամ հստակ ժամկետ չներկայացրեց։
Ծրագրի ներկայացման ընթացքում անդրադարձ եղավ նաև Զինված ուժերում շարունակվող ոչ մարտական մահերին։
Ընդամենը 10 օրվա ընթացքում ոչ մարտական պայմաններում մահացել է երեք հայ զինծառայող։ Փաշինյանն ընդունեց, որ ինքնասպանությունները, սպանություններն ու մահվան այլ դեպքերը շարունակում են լուրջ խնդիր մնալ բանակում։
Այսպիսով, 2026–2031 թվականների ծրագիրը պարզապես առաջիկա հինգ տարիների տնտեսական կամ վարչական գործողությունների փաստաթուղթ չէ։ Այն ամրագրում է Հայաստանի պետական քաղաքականության մի շարք խորքային փոփոխություններ՝ նոր Սահմանադրություն, Արցախի հարցի քաղաքական փակման փորձ, Ռուսաստանի հետ անվտանգության համակարգի վերանայում, ԵՄ ուղղությամբ շարժում, Հայոց ցեղասպանության ճանաչման թեմայի դուրսբերում արտաքին քաղաքական օրակարգից և Եկեղեցու ղեկավարության նկատմամբ պետական միջամտության ինստիտուցիոնալացում։
Փաշինյանը այս փոփոխությունները ներկայացնում է որպես «Չորրորդ Հանրապետության» կառուցում։ Առաջիկա հինգ տարիները ցույց կտան, թե որքան խորությամբ այդ գաղափարախոսությունը կփոխի Հայաստանի պետական, ազգային և արտաքին քաղաքական հիմքերը։
