Ադրբեջանի տեղեկատվական դաշտում նոր թեզ է ի հայտ գալիս. իբր Հայաստանը վերակենդանացնում է Ադրբեջանի նկատմամբ տարածքային պահանջները, միջամտում նրա ինքնիշխանությանը և խաթարում խաղաղության գործընթացը։
Սեպտեմբերի 23-ին ադրբեջանական լրատվամիջոցները հաղորդեցին, որ Բաքուն հետաձգել է Հայաստանում նախատեսված հայ-ադրբեջանական փորձագիտական հանդիպումները, որոնք պետք է անցկացվեին «Խաղաղության կամուրջ» նախաձեռնության շրջանակում։
Անանուն աղբյուրների վկայակոչմամբ հրապարակումները այդ որոշումը կապել են այն բանի հետ, ինչը Բաքուն համարում է Ադրբեջանի դեմ ակտիվացող տեղեկատվական արշավ։ Դրանք նաև պնդել են, որ Ադրբեջանի նկատմամբ տարածքային պահանջներն ու նրա ինքնիշխանությանը վերաբերող հարցերին միջամտությունը զգալի աջակցություն են ստանում Հայաստանի պետական կառույցներից։
Ինքնին ադրբեջանական լրատվամիջոցներում ևս մեկ թշնամական թեզի հայտնվելը պարտադիր չէ, որ առանձնապես նշանակալի լիներ։
Սակայն օգտագործվող լեզուն ուշադրության է արժանի, քանի որ հայկական «սադրանքների», տարածքային պահանջների և Ադրբեջանի ինքնիշխանությանը սպառնացող գործողությունների մասին մեղադրանքները նախկինում ևս ուղեկցել են երկու երկրների միջև լարվածության աճի ժամանակաշրջաններին։
Ձևավորվող թեզն ունի հստակ կառուցվածք. Հայաստանը ներկայացվում է որպես ստատուս քվոն վիճարկող կողմ, իսկ Ադրբեջանը՝ որպես այդ գործողություններին արձագանքող։
Սա չի նշանակում, որ նախապատրաստվում է հերթական ռազմական գործողությունը։ Ներկայում նման որոշման մասին վկայող հրապարակային ապացույցներ չկան։
Սակայն նման հաղորդագրությունները կարող են ձևավորել քաղաքական և տեղեկատվական այնպիսի շրջանակ, որի միջոցով ապագա սրացումը հետագայում հնարավոր կլինի բացատրել կամ արդարացնել։
Մեղադրանքը հատկապես ուշագրավ է այն պատճառով, որ Հայաստանի ներկայիս ղեկավարությունը հրապարակայնորեն պնդում է ճիշտ հակառակը։
Սեպտեմբերի 17-ին Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ ադրբեջանական խորհրդային շրջանի նախկին անկլավները ներառված չեն Հայաստանի հայտարարած՝ միջազգայնորեն ճանաչված 29,743 քառակուսի կիլոմետր տարածքի մեջ։ Նրա պնդմամբ՝ այդ տարածքային շրջանակից շեղվելը Հայաստանին դուրս կբերի այն սահմաններից, որոնք նա անվանել է «միջազգային լեգիտիմության» սահմաններ, և կարող է Հայաստանի դեմ գործողությունների համար հիմքեր ստեղծել։
Դրանից օրեր առաջ նա կրկին հայտարարել էր, որ Տիգրանաշենը, որն ինքը սկսել է անվանել «Քյարքի», ինչպես նաև ադրբեջանական մյուս նախկին անկլավները չեն մտնում 29,743 քառակուսի կիլոմետր ցուցանիշի մեջ, մինչդեռ Արծվաշենը ներառված է։
Միաժամանակ նա ընդունել է, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը դեռևս որևէ գործնական համաձայնության չեն հասել այն հարցում, թե ի վերջո ինչպես պետք է լուծվի անկլավների խնդիրը։
Հակադրությունը ակնհայտ է։
Մինչ Երևանի ղեկավարությունը բացահայտորեն հրաժարվում է այն տարածքների նկատմամբ պահանջներից, որոնք Հայաստանի 29,743 քառակուսի կիլոմետր տարածքի մաս չի համարում, ադրբեջանական լրատվամիջոցները միաժամանակ տարածում են պնդումներ, թե Հայաստանի պետական կառույցները աջակցում են Ադրբեջանի նկատմամբ տարածքային պահանջներին։
Այս հռետորաբանությունը զարգանում է նաև Ադրբեջանի ռազմական ակտիվության աճի ֆոնին։
Օգոստոսի 11-ին Իլհամ Ալիևը Նախիջևանում մասնակցեց արարողության, որի ընթացքում մարտական դրոշներ հանձնվեցին Ադրբեջանի Առանձին համազորային բանակի նորաստեղծ օպերատիվ կոմանդո ստորաբաժանումներին։
Դրանից փոքր-ինչ ավելի քան մեկ ամիս անց Ադրբեջանը Թուրքիայի և Ուզբեկստանի հետ սկսեց եռակողմ «Միասնության ուժ 2026» զորավարժությունները։
Զորավարժություններն անցկացվում են երեք վայրում, այդ թվում՝ Նախիջևանի «Ղարաբաղլար» ուսումնական կենտրոնում, և դրանց ներգրավված են զինծառայողներ, մարտական տեխնիկա, ավիացիա, ռազմածովային միջոցներ և անօդաչու թռչող սարքեր։
Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության տվյալներով՝ զորավարժությունների նպատակներից են համատեղ գործողությունների պատրաստվածության, զորքերի փոխգործակցության և մասնակցող ստորաբաժանումների մարտական կարողությունների բարելավումը։
Այս ամենից ոչ մեկը, առանձին վերցրած, չի ապացուցում պատերազմի նախապատրաստում։
Ռազմական ստորաբաժանումների ստեղծումն ինքնին ապացույց չէ, որ դրանք կիրառվելու են Հայաստանի դեմ, իսկ զորավարժությունները զինված ուժերի գործունեության սովորական բաղադրիչ են։
Հիմնական հարցն այն է, թե արդյոք քաղաքական հռետորաբանությանը զուգահեռ կհայտնվեն նաև այլ տեսանելի փոփոխություններ։
Հենց այդ պատճառով Ադրբեջանի վերջին հաղորդագրությունները ավելի սերտ ուշադրության են արժանի։
Առաջ մղվող մեղադրանքը, ըստ էության, նույնիսկ չի պահանջում, որ Հայաստանը պաշտոնապես տարածքային պահանջ ներկայացնի։ Փոխարենը ադրբեջանական հրապարակումները մեղադրանքի շրջանակը տարածում են քաղաքական քննարկումների, հրապարակային հայտարարությունների, լոբբիստական գործունեության, փորձագետների և Հայաստանի անանուն պետական կառույցների ենթադրյալ աջակցության վրա։
Սա մեղադրանքը դարձնում է չափազանց ճկուն և ընդարձակ։
Նույնիսկ եթե Հայաստանի ղեկավարությունը պաշտոնապես ընդունում է 29,743 քառակուսի կիլոմետր տարածքային շրջանակը և հրաժարվում դրանից դուրս որևէ պահանջից, հայկական հասարակության այլ շրջանակներում հնչող քաղաքական հայտարարությունները Բաքուն միևնույն է կարող է ներկայացնել որպես հայկական ռևիզիոնիզմի ապացույց։
Տարիներ շարունակ Հայաստանի իշխանությունները պնդել են, որ Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչումը, Ալմա-Աթայի հռչակագրին հղումը և տարածքային պահանջներից հրաժարումը կնվազեցնեն նոր հակամարտության վտանգը։
Ադրբեջանական վերջին մեղադրանքները ցույց են տալիս, որ այդ պաշտոնական դիրքորոշումները պարտադիր չէ, որ խոչընդոտեն Բաքվին շարունակել Հայաստանին տարածքային հավակնություններ վերագրել։
Արդյոք ներկայիս հռետորաբանությունը կվերածվի ավելի նշանակալի գործընթացի, կախված է նրանից, թե ինչ կհետևի դրան։
Ուշադրության արժանի ցուցիչներից են հայկական «սադրանքների» մասին ադրբեջանական հրապարակումների կայուն աճը, ինքնիշխանության խախտումների վերաբերյալ համակարգված պաշտոնական հայտարարությունները, այն պնդումների կրկնությունը, թե Հայաստանը խափանում է խաղաղության գործընթացը, սահմանին անսովոր ռազմական ակտիվությունը, ինչպես նաև միջազգային լսարանի համար ավելի մանրամասն ձևակերպվող այն փաստարկները, որոնց միջոցով Ադրբեջանը կփորձի բացատրել, թե ինչու, իր պնդմամբ, ստիպված է եղել արձագանքել։
Մեկ հրապարակումը նման օրինաչափություն դեռ չի ձևավորում։
Սակայն եթե նույն թեզը սկսի հետևողականորեն կրկնվել ադրբեջանցի պաշտոնյաների, պետության հետ կապվող լրատվամիջոցների և ռազմական հաղորդագրությունների մակարդակով, այն արդեն շատ ավելի սերտ ուսումնասիրության կարիք կունենա։
